Większość firm spoza sektora finansowego nie wie, że ten obowiązek dotyczy także ich — a zakaz udostępniania środków podmiotom z list sankcyjnych obowiązuje już dziś, niezależnie od branży. Odpowiedz na 5 pytań i sprawdź swój profil ekspozycji.
Obowiązek niedostępniania środków podmiotom z list sankcyjnych dotyczy każdej firmy — nie tylko banków. Pytanie nie brzmi „czy", tylko „jak duże ryzyko". Odpowiedz na 5 pytań i zobacz swój profil ekspozycji.
Wynik testu pokazuje, jak dużą ekspozycję sankcyjną nosi dziś Twoja firma. Poniżej wyjaśniamy, skąd to ryzyko się bierze w poszczególnych branżach — i dlaczego „branża wysokiego ryzyka" to nie to samo co „instytucja obowiązana".
To dwie różne rzeczy, które łatwo pomylić:
I najważniejsze rozróżnienie dla samego screeningu: zakaz udostępniania środków i świadczenia usług podmiotom z list sankcyjnych (art. 2 rozporządzenia Rady UE 269/2014) obowiązuje każdą firmę — niezależnie od tego, czy jest instytucją obowiązaną. Dlatego firma może nie być IO (czyli nie mieć obowiązków AML), a mimo to musi prowadzić sanction screening, bo nie wolno jej wykonać transakcji na rzecz osoby lub podmiotu z listy.
Poniżej rozkładamy listę „branż podwyższonego ryzyka" na trzy grupy — według tego, czy zwykle są instytucją obowiązaną.
Dla tych firm bank potrafi powiedzieć „klient wysokiego ryzyka" — ale to jeszcze nie znaczy „klient jest instytucją obowiązaną". Sama branża nie wystarcza, żeby wejść do katalogu z art. 2 ust. 1 ustawy AML.
| Branża | Kiedy zwykle NIE jest instytucją obowiązaną |
|---|---|
| Handel złomem | jeżeli nie przyjmuje/nie dokonuje płatności gotówką za towary ≥ 10 000 EUR |
| Komisy samochodowe | jeżeli nie robią transakcji gotówkowych za towary ≥ 10 000 EUR |
| Handel paliwami | zwykły handel B2B/B2C, bez gotówki ≥ 10 000 EUR i bez innej regulowanej działalności |
| Handel materiałami opałowymi | analogicznie — sama branża nie wystarczy |
| Handel łatwo zbywalnymi towarami (np. wyroby walcowane) | jeśli brak gotówki za towary ≥ 10 000 EUR |
| Importerzy / eksporterzy z dużymi przelewami | same wysokie przelewy zagraniczne nie tworzą statusu IO |
| Kluby nocne, restauracje, kawiarnie | co do zasady nie są IO, chyba że wchodzą w gotówkę ≥ 10 000 EUR za towary albo inną kategorię |
| Firmy zagraniczne z rajów podatkowych | sama siedziba / offshore nie czyni IO w Polsce |
| Podmioty zwolnione z podatku dochodowego | samo zwolnienie podatkowe nie czyni IO |
| Nieuregulowane charity / NGO | sama działalność non-profit nie czyni IO, choć może być high-risk |
| Sport zawodowy / kluby piłkarskie | sam klub sportowy nie jest automatycznie IO |
| Usługi Premium SMS / premium rate | sama telekomunikacja premium nie jest typową kategorią IO |
| Ropa, tytoń, artefakty, kość słoniowa, gatunki chronione itd. | sama branża / towar ryzykowny nie wystarczy, chyba że wpada w sztukę / antyki / metale / kamienie / gotówkę lub inną kategorię |
Uwaga: brak statusu IO nie zdejmuje ryzyka sankcyjnego. Importer z dużymi przelewami zagranicznymi czy firma transportowa lub spedycyjna nie staje się instytucją obowiązaną przez sam wolumen — ale wciąż nie może rozliczyć transakcji z podmiotem z listy.
Tu wszystko zależy od modelu działalności. Ta sama „branża" może być IO albo nie, zależnie od tego, co dokładnie robi i jak przyjmuje płatności.
| Branża | Kiedy staje się instytucją obowiązaną |
|---|---|
| Pośrednicy w handlu towarami luksusowymi | jeśli chodzi o dzieła sztuki / antyki albo transakcje gotówkowe za towary ≥ 10 000 EUR; przy jachtach, autach luksusowych, biżuterii — często przez próg gotówkowy (dealerzy dóbr premium) |
| Jubilerzy / kamienie i metale szlachetne | często przez gotówkę ≥ 10 000 EUR za towary; sama sprzedaż przelewem może nie wystarczyć, zależnie od działalności |
| Pośrednicy nieruchomości | przy sprzedaży nieruchomości zasadniczo IO; przy samym najmie / dzierżawie mogą być wyłączeni, jeśli miesięczny czynsz jest poniżej 10 000 EUR |
| Firmy konsultingowe / doradcze | nie każda — raczej gdy świadczy usługi tworzenia spółek, adresów / siedzib, zarządzania podmiotami, obsługi korporacyjnej, podatków, ksiąg |
| Ubezpieczenia | zwykle działalność ubezpieczeniowa / pośrednictwo w określonym zakresie, zwłaszcza życie / inwestycyjne — a nie każda firma „okołoubezpieczeniowa" |
| Dostawcy kart przedpłaconych | jeśli faktycznie świadczą usługę płatniczą / e-money; zwykły sprzedawca voucherów może nie być IO |
| Kredyty, pożyczki, hipoteki | podmioty udzielające pożyczek / kredytów albo pośrednicy kredytowi często podpadają — trzeba sprawdzić model: własne finansowanie, pośrednictwo, afiliacja, lead generation (firmy leasingowe) |
| Obrót walutą wirtualną | jeśli faktycznie świadczy usługi wymiany, pośrednictwa, prowadzenia rachunków / portfeli lub działalność VASP / CASP; zwykły sklep przyjmujący krypto jako płatność to osobna analiza |
Przedsiębiorca może stać się instytucją obowiązaną w zakresie, w jakim przyjmuje lub dokonuje płatności gotówką za towary o wartości równej lub przekraczającej 10 000 EUR — także gdy jest to kilka powiązanych operacji. Źródła branżowe podkreślają, że dotyczy to zasadniczo płatności za towary, a nie każdej usługi. To dlatego komis, jubiler czy handel złomem „wpada" lub „nie wpada" do katalogu w zależności od tego, czy operuje gotówką powyżej tego progu.
Te kategorie zasadniczo mieszczą się w katalogu z art. 2 ust. 1 ustawy AML — choć zawsze decyduje konkretny zakres działalności.
| Branża | Komentarz |
|---|---|
| Kantory wymiany walut | klasyczna kategoria IO |
| Firmy przekazów pieniężnych | usługi płatnicze / przekazy pieniężne — zasadniczo IO |
| Kasyna gry | zasadniczo IO |
| Podmioty organizujące gry losowe | zasadniczo IO, zależnie od typu działalności hazardowej |
| Lombardy | kategoria wysokoregulowana — zwykle IO |
| Obrót walutą wirtualną (VASP / CASP) | zasadniczo IO, jeśli to faktyczny VASP / CASP, a nie przypadkowe użycie krypto |
| Biegli rewidenci | IO |
| Doradcy podatkowi | IO |
| Biura rachunkowe / księgowe | IO przy usługowym prowadzeniu ksiąg |
| Notariusze i kancelarie | IO w zakresie czynności wskazanych w ustawie |
| Pośrednicy nieruchomości przy sprzedaży | zasadniczo IO |
Najkrócej: jeśli jesteś instytucją obowiązaną — masz dwa zestawy obowiązków (AML z ustawy + zakazy sankcyjne z rozporządzeń UE). Jeśli nie jesteś IO — i tak zostaje Ci jeden: zakaz udostępniania środków i świadczenia usług podmiotom z list sankcyjnych, który obowiązuje wszystkich.
Dlatego realne ryzyko sankcyjne — mimo że firma często nie jest instytucją obowiązaną — dotyczy m.in.: handlu złomem, komisów samochodowych, handlu paliwami i opałem, restauracji / klubów / kawiarni, importerów i eksporterów, handlu łatwo zbywalnymi towarami, firm z rajów podatkowych, NGO / charity, sportu zawodowego, usług premium SMS, handlu ropą / tytoniem / artefaktami / gatunkami chronionymi, części handlu luksusowego i części konsultingu.
Dla tych firm sanction screening nie jest obowiązkiem AML — jest warunkiem legalności pojedynczej transakcji. Nie potrzebujesz statusu instytucji obowiązanej, żeby ponieść odpowiedzialność za rozliczenie z podmiotem objętym sankcjami.
Nie masz pewności, do której grupy należysz? Zrób test ekspozycji na górze strony — w 60 sekund wskaże, czy obowiązek dotyczy Twojej firmy i jak wysokie jest ryzyko.
Podstawa prawna i zastrzeżenie. Status instytucji obowiązanej określa art. 2 ust. 1 ustawy z 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (tekst jednolity: Dz.U. 2025 poz. 644, status: obowiązujący). Zakaz udostępniania środków podmiotom z list sankcyjnych wynika z rozporządzeń Rady UE 269/2014 i 833/2014 oraz ustawy z 13 kwietnia 2022 r. Powyższy materiał ma charakter edukacyjny i nie stanowi porady prawnej — przypisanie konkretnej firmy do kategorii instytucji obowiązanej wymaga indywidualnej analizy jej działalności i sposobu rozliczeń.
Aktualizacja: