Jakie kary za naruszenie sankcji?

Naruszenie sankcji UE wobec Rosji lub Białorusi może skończyć się karą więzienia dla prezesa i wielomilionową grzywną dla firmy — i nie dotyczy to tylko banków. Biuro podróży, agencja nieruchomości, broker ubezpieczeniowy czy sklep e-commerce są objęte tymi samymi przepisami, ale rzadko o tym wiedzą. Ten artykuł odpowiada dokładnie, co grozi Twojej firmie i osobiście Tobie — za brak compliance sankcyjnego.

Jeśli masz mało czasu — kluczowe fakty

• Naruszenie sankcji UE rodzi trzy typy odpowiedzialności jednocześnie: karną (więzienie dla osób fizycznych), administracyjną (grzywna dla firmy) i cywilną (nieważność umów, wykluczenie z przetargów).
• Dyrektywa (UE) 2024/1226 wymaga, by maksymalna kara pozbawienia wolności wynosiła co najmniej 5 lat za ciężkie naruszenia (m.in. udostępnienie środków, niewykonanie zamrożenia, transakcje ≥100 000 EUR) i co najmniej 3 lata za naruszenie zakazu wjazdu. ¹²
• Dla firm: grzywna w wysokości co najmniej 5% światowego obrotu rocznego lub 40 mln EUR — co jest wyższe — za przestępstwa główne. ³
• Twoją firmę mogą skontrolować MSWiA, GIIF (Generalny Inspektor Informacji Finansowej) i KAS — nie tylko KNF. ⁴⁵
• „Nie wiedziałem" nie zwalnia automatycznie z odpowiedzialności — brak jakiejkolwiek procedury sankcyjnej jest argumentem obciążającym, nie łagodzącym.
• Termin implementacji dyrektywy minął 20 maja 2025 r. ⁶ — Polska go przekroczyła, ale kary krajowe z ustawy 13.04.2022 obowiązują już dziś. ⁷
• Co zrobić teraz: sprawdź, czy Twoja firma ma obowiązek screeningu, i zacznij dokumentować weryfikację kontrahentów.

Trzy typy odpowiedzialności za naruszenie sankcji

Prawo sankcyjne nie ogranicza odpowiedzialności do jednego reżimu. Firma i jej zarząd mogą odpowiadać jednocześnie na trzech płaszczyznach — karnej, administracyjnej i cywilnej. Rozróżnienie to ma znaczenie praktyczne: karna dotyczy osób fizycznych, administracyjna podmiotu jako całości, a cywilna wpływa na ważność zawartych kontraktów i możliwość uczestniczenia w przetargach.

Podstawą materialną są rozporządzenia Rady (UE) nr 269/2014 ⁸ i nr 833/2014 ⁹, które obowiązują bezpośrednio w każdym państwie UE bez konieczności implementacji — a w Polsce uzupełnione ustawą z dnia 13 kwietnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie przeciwdziałania wspieraniu agresji na Ukrainę oraz służących ochronie bezpieczeństwa narodowego (dalej: ustawa 2022). ⁷

Odpowiedzialność karna — więzienie dla osób fizycznych

Naruszenie sankcji to nie tylko ryzyko finansowe dla spółki. Prezes, członek zarządu, prokurent — każda osoba fizyczna, która fizycznie doprowadziła do zakazanej transakcji, może stanąć przed sądem karnym osobiście.

Polska ustawa 2022 w art. 15 ust. 1 przewiduje karę pozbawienia wolności na czas nie krótszy niż 3 lata za naruszenie zakazów wynikających z rozporządzeń UE. ¹⁰ Ta sama kara grozi za udział w działaniach, których celem lub skutkiem jest ominięcie tych zakazów — co eliminuje argument „działałem przez pośrednika". ¹⁰

Dyrektywa (UE) 2024/1226, która harmonizuje kary karne w całej UE, działa według mechanizmu „minimum for the maximum" — nakazuje państwom członkowskim, by maksymalna kara przewidziana w prawie krajowym wynosiła co najmniej określony pułap. ¹¹ Za naruszenia ciężkie — obejmujące udostępnienie środków finansowych podmiotowi sankcjonowanemu, niewykonanie zamrożenia lub naruszenia z art. 3 ust. 1 lit. a, b oraz h(i)–(ii) — gdy wartość transakcji wynosi co najmniej 100 000 EUR, maksymalna kara musi wynosić co najmniej 5 lat pozbawienia wolności. ¹ Za naruszenie zakazu wjazdu dla objętych sankcjami osób fizycznych dyrektywa wymaga maksymalnej kary co najmniej 3 lat. ² Za naruszenia dotyczące obrotu towarami, usługami lub transakcjami z art. 3 ust. 1 lit. d–g oraz lit. i o wartości co najmniej 100 000 EUR — w tym produktami wojskowymi z EU Common Military List bez progu wartości — również maksymalna kara co najmniej 5 lat. ¹²

Ważne: dyrektywa 2024/1226 kryminalizuje też podżeganie i pomocnictwo w naruszeniu sankcji — czyli Twój dział zakupów, który „przymknął oko", też odpowiada. ¹³

Odpowiedzialność administracyjna i finansowa — kary pieniężne dla firmy

Niezależnie od odpowiedzialności karnej osób fizycznych, firma jako podmiot odpowiada finansowo. Ustawa 2022 przewiduje tu dwa odrębne mechanizmy.

Po pierwsze, Szef Krajowej Administracji Skarbowej może nałożyć w drodze decyzji karę pieniężną do 20 000 000 zł za niewykonanie obowiązku zamrożenia środków finansowych lub zasobów gospodarczych — na podstawie art. 6 ust. 2 ustawy 2022. ¹⁴ Po drugie, Prezes Urzędu Zamówień Publicznych może nałożyć karę pieniężną do 20 000 000 zł na podstawie art. 7 ust. 7 ustawy 2022 — gdy podmiot ubiegał się o zamówienie publiczne pomimo ustawowego wykluczenia. ¹⁵ Są to dwa odrębne przepisy i dwa odrębne tryby postępowania — firma może teoretycznie narazić się na oba jednocześnie.

Dyrektywa (UE) 2024/1226 nakłada na państwa UE obowiązek zapewnienia, by grzywny dla osób prawnych za ciężkie naruszenia wynosiły co najmniej 5% całkowitego światowego obrotu rocznego lub 40 000 000 EUR — co jest wyższe. ³ Za naruszenia sprawozdawcze minimalny pułap to 1% obrotu lub 8 000 000 EUR. ³ Po wdrożeniu dyrektywy do polskiego prawa — przez dużą ustawę sankcyjną (projekt UC92) — te widełki powinny znaleźć się w przepisach krajowych.

Dla małej firmy: 5% rocznego obrotu przy obrocie 10 mln PLN to 500 000 PLN — kara jest skalowana do skali przedsiębiorstwa, nie jest wyłącznie problemem korporacji.

Odpowiedzialność cywilna — nieważność umów i skutki dla kontraktów

Trzecia płaszczyzna odpowiedzialności jest mniej oczywista, ale może być równie bolesna. Umowy zawarte z podmiotem objętym sankcjami mogą być uznane za nieważne — jako czynność prawna sprzeczna z zakazami rozporządzeń UE, na podstawie art. 58 § 1 Kodeksu cywilnego w związku z art. 2 rozporządzenia 269/2014. ⁸

Firma, która już wykonała transakcję z podmiotem sankcjonowanym, może być zobowiązana do zwrotu otrzymanych środków. Ryzyko to jest szczególnie istotne przy długoterminowych kontraktach B2B, gdzie wpis kontrahenta na listę nastąpił w trakcie trwania umowy.

Wykluczenie z przetargów publicznych jest osobnym skutkiem, wynikającym wprost z art. 7 ust. 1 i 2 ustawy 2022. ¹⁶ Podmiot wpisany na listę sankcyjną jest wykluczany z postępowań prowadzonych na podstawie Prawa zamówień publicznych na cały okres trwania okoliczności powodujących wpis. Jeśli Twoja firma realizuje kontrakty z sektorem publicznym, wpis na listę oznacza natychmiastowe wypadnięcie z rynku.

Jako regulator branżowy może rozważyć cofnięcie licencji w ramach swoich ogólnych kompetencji nadzorczych, jeśli naruszenie sankcji zostanie stwierdzone w toku postępowania.

Klauzule sankcyjne w kontraktach B2B z kontrahentami zagranicznymi — zwłaszcza z partnerami z USA, Wielkiej Brytanii czy Niemiec — stają się coraz powszechniejsze. Brak oświadczenia o braku powiązań z podmiotami sankcjonowanymi może być podstawą do rozwiązania umowy przez drugą stronę.

Kto kontroluje — organy uprawnione do egzekwowania sankcji w Polsce

Większość właścicieli firm zakłada, że sankcje to sprawa KNF i banków. To błąd, który może słono kosztować. Firmy spoza sektora finansowego podlegają co najmniej trzem różnym organom.

Jeśli prowadzisz agencję nieruchomości, biuro podróży lub firmę leasingową — jesteś instytucją obowiązaną w rozumieniu ustawy z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu (dalej: ustawa AML). ⁵ Oznacza to, że GIIF ma uprawnienia do skontrolowania Cię pod kątem m.in. stosowania środków sankcyjnych. KAS wchodzi do gry, gdy Twoja firma eksportuje towary do Rosji lub nie wykonała decyzji o zamrożeniu środków.

Polska lista sankcyjna prowadzona przez MSWiA jest oddzielnym rejestrem od unijnych list sankcyjnych — dokładną procedurę wpisu i listę aktualizowanych podmiotów można sprawdzić na gov.pl/web/mswia/lista-osob-i-podmiotow-objetych-sankcjami. Więcej o tym, jakie listy obowiązują polskie firmy, omawia artykuł Pakiety sankcji UE wobec Rosji — co musi wiedzieć Twoja firma.

Szczegółowy przewodnik po polskiej liście sankcyjnej MSWiA i listach UE wyjaśnia, jak odczytywać wpisy i jak często lista jest aktualizowana.

Co zmienia dyrektywa (UE) 2024/1226 i projekt UC92

Do 2024 roku kary za naruszenie sankcji UE różniły się drastycznie między państwami członkowskimi. W jednym kraju naruszenie było wykroczeniem administracyjnym, w innym — poważnym przestępstwem. Firmy mogły próbować „optymalizować" przez jurysdykcje z łagodniejszym prawem. Dyrektywa (UE) 2024/1226 z dnia 24 kwietnia 2024 r. ¹¹ kładzie kres tej nierówności.

Jest to pierwszy unijny akt prawny ujednolicający minimalne kary karne za naruszenia sankcji we wszystkich 27 państwach UE. Dyrektywa określa zamknięty katalog zachowań karalnych w art. 3 ust. 1 ¹⁷ — obejmuje zarówno udostępnienie środków finansowych podmiotowi sankcjonowanemu, jak i obrót zakazanymi towarami, świadczenie usług finansowych i niefinansowych czy umożliwienie objętej sankcjami osobie fizycznej wjazdu na terytorium UE.

Termin implementacji dyrektywy do prawa krajowego wszystkich państw UE upłynął 20 maja 2025 r. ⁶ Polska tego terminu nie dotrzymała. Projekt ustawy implementującej — oznaczony roboczo jako UC92 — jest według stanu na 2026-05-18 w toku prac legislacyjnych; aktualny etap można sprawdzić ręcznie na legislacja.rcl.gov.pl (szukaj: „UC92" lub „dyrektywa 2024/1226 naruszenie środków ograniczających").

Opóźnienie implementacji nie oznacza bezkarności. Rozporządzenia UE 269/2014 i 833/2014 obowiązują bezpośrednio — bez żadnej implementacji krajowej. ⁸⁹ Kary z ustawy 2022 — w tym kara pozbawienia wolności co najmniej 3 lat z art. 15 — obowiązują już teraz. ¹⁰ Dyrektywa podniesie jedynie minimalny pułap, a UC92 wprowadzi nowe definicje przestępstw i rozszerzy katalog zachowań karalnych.

Pełniejszą analizę nowych przepisów znajdziesz w artykule Dyrektywa (UE) 2024/1226 — co zmienia dla firm spoza sektora finansowego.

„Ale ja nie wiedziałem" — czy nieświadomość zwalnia z odpowiedzialności?

To najczęstszy argument. I najsłabszy.

Rozporządzenia UE mają bezpośrednią skuteczność — obowiązują każdego przedsiębiorcę prowadzącego działalność na rynku UE bez konieczności publikacji w prawie krajowym. ⁸⁹ Nie musisz „wiedzieć o przepisie" — wystarczy, że transakcja z sankcjonowanym podmiotem doszła do skutku.

Brak wiedzy o tym, że kontrahent jest na liście, może wpłynąć na wymiar kary — zarówno w górę, jak i w dół widełek. Dyrektywa 2024/1226 wymienia okoliczności obciążające w art. 8 i łagodzące w art. 9. ¹³ Wśród okoliczności łagodzących jest m.in. dobrowolne przekazanie informacji organom ścigania. Wśród obciążających — działanie w ramach zorganizowanej struktury, posługiwanie się fałszywymi dokumentami lub korzyści o dużej skali.

Kluczowy wniosek: brak jakiejkolwiek procedury sankcyjnej organy traktują jako dowód rażącego niedbalstwa — nie jako okoliczność łagodzącą. Firma, która nie wdrożyła screeningu, nie wydesygnowała odpowiedzialnej osoby i nie prowadzi rejestru weryfikacji, ma znacznie słabszą pozycję w ewentualnym postępowaniu niż firma z udokumentowanymi, choć niedoskonałymi procedurami.

Najczęstsze pytania

Czy firma odpowiada za naruszenie sankcji, jeśli nie wiedziała, że kontrahent jest na liście? Tak. Brak wiedzy nie wyłącza odpowiedzialności — może wpłynąć na wymiar kary, ale nie jest automatycznym zwolnieniem. Obowiązek dochowania należytej staranności spoczywa na firmie.

Kto ponosi odpowiedzialność — firma czy prezes? Oboje jednocześnie. Firma odpowiada administracyjnie (grzywna) i cywilnie (nieważność umów). Prezes lub inna osoba fizyczna, która doprowadziła do naruszenia, odpowiada karnie — osobiście.

Czy posiadanie procedury sankcyjnej łagodzi karę? Tak. Udokumentowany screening i pisemna polityka sankcyjna są argumentem na korzyść firmy w postępowaniu. Organy biorą pod uwagę, czy podmiot działał w dobrej wierze i czy podjął racjonalne kroki w celu weryfikacji kontrahentów. ¹³

Sankcje międzynarodowe a sankcje VAT — czym się różnią?

Słowo „sankcja" pojawia się w polskim prawie w kilku zupełnie różnych kontekstach. Laicy — i, niestety, często media — mieszają sankcje podatkowe z sankcjami międzynarodowymi. To dwa osobne światy.

Jeśli słyszałeś o „sankcjach VAT" — to zupełnie inny reżim prawny. Ten artykuł dotyczy wyłącznie sankcji międzynarodowych nakładanych przez UE i ONZ wobec osób i podmiotów powiązanych z Rosją, Białorusią, Iranem, Syrią i innymi reżimami objętymi ograniczeniami. Skutki naruszenia tych sankcji są znacznie poważniejsze niż sankcja podatkowa.

Pełniejsze porównanie obu mechanizmów znajdziesz w artykule Sankcje VAT a sankcje międzynarodowe — porównanie.

Jak ograniczyć ryzyko — co konkretnie zrobić

Compliance sankcyjny nie wymaga armii prawników. Wymaga procesu. Oto sześć kroków, które możesz wdrożyć niezależnie od wielkości firmy.

1. Sprawdź, czy Twoja firma ma obowiązek sanction screeningu. Każda firma musi przestrzegać rozporządzeń UE bezpośrednio — bez żadnych wyjątków. Ale zakres dodatkowych obowiązków (np. zgłoszenia do GIIF) zależy od tego, czy jesteś instytucją obowiązaną w rozumieniu ustawy AML. Sprawdź szczegółowo w artykule Czy moja firma musi prowadzić sanction screening?.

2. Zidentyfikuj kontrahentów wysokiego ryzyka. Zacznij od podmiotów z powiązaniami z Rosją, Białorusią, Iranem, Syrią i Koreą Północną. Przejrzyj aktywne umowy i historię transakcji z ostatnich dwóch lat. Już istniejące kontrakty też wymagają weryfikacji — wpis kontrahenta na listę może nastąpić w trakcie trwania umowy.

3. Przeprowadź weryfikację wobec list sankcyjnych. Sprawdź EU Consolidated Sanctions List (dostępna na sanctionsmap.eu), polską listę MSWiA oraz, jeśli masz kontrahentów z USA, listę OFAC SDN. Przewodnik po listach sankcyjnych i sposobie ich weryfikacji znajdziesz w artykule Polska lista sankcyjna i listy UE — jak je sprawdzać.

   Praktyczne porady dotyczące weryfikacji kontrahentów opisuje artykuł Weryfikacja kontrahenta pod kątem sankcji — krok po kroku.

4. Wdrożyć pisemną procedurę i wyznaczyć odpowiedzialną osobę. Pisemna polityka sankcyjna, instrukcja stanowiskowa dla pracowników mających kontakt z kontrahentami i rejestr trafień to minimum. Bez dokumentacji screening nie istnieje w oczach organu kontrolnego — ustna procedura nie jest procedurą.

5. Dokumentuj każdą weryfikację i jej wynik. Data weryfikacji, użyta lista, wynik (MATCH / POSSIBLE / CLEAR), kto weryfikował — te informacje tworzą tarczę obronną w ewentualnym postępowaniu. Zapis weryfikacji sprzed transakcji to dowód dochowania należytej staranności.

6. Śledź zmiany na listach i w legislacji. Nowe pakiety sankcji UE wobec Rosji pojawiają się regularnie — dotychczas uchwalono ich kilkanaście. Subskrybuj alerty MSWiA i EUR-Lex. Śledź postępy projektu UC92 na sejm.gov.pl — wejście w życie nowych przepisów może wymagać aktualizacji Twoich procedur.

Jak Sanqto może pomóc

Wdrożenie compliance sankcyjnego nie musi zaczynać się od angażowania zewnętrznej kancelarii. Sanqto oferuje oprogramowanie do sanction screeningu instalowane w sieci klienta — dane kontrahentów nie opuszczają infrastruktury Twojej firmy (model on-premise). System zwraca wynik w trzech stanach — MATCH, POSSIBLE lub CLEAR — i automatycznie rejestruje każdą weryfikację z datą, użytą listą i wynikiem. Czas odpowiedzi sub-30ms pozwala na weryfikację w trakcie procesu onboardingu klienta, bez spowalniania operacji.

W pakiecie dokumentów wdrożeniowych znajdziesz gotową politykę sankcyjną, instrukcję stanowiskową i wzory rejestru trafień — dostosowane do polskich i unijnych wymogów, bez konieczności pisania ich od zera. Szkolenie i certyfikacja compliance officera dają wyznaczonej osobie wiedzę potrzebną do obsługi codziennych przypadków i rozumienia przepisów.

Branże, dla których przygotowaliśmy dedykowane materiały:

• Biura podróży i OTA — sanction screening w turystyce
• Agencje nieruchomości — obowiązki sankcyjne pośrednika
• Brokerzy i agenci ubezpieczeniowi — screening sankcyjny

Podstawa prawna

• Rozporządzenie Rady (UE) nr 269/2014 z dnia 17 marca 2014 r. w sprawie środków ograniczających w odniesieniu do działań podważających integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażających — CELEX 32014R0269 — z późniejszymi zmianami
• Rozporządzenie Rady (UE) nr 833/2014 z dnia 31 lipca 2014 r. dotyczące środków ograniczających w związku z działaniami Rosji destabilizującymi sytuację na Ukrainie — CELEX 32014R0833 — z późniejszymi zmianami
• Ustawa z dnia 13 kwietnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie przeciwdziałania wspieraniu agresji na Ukrainę oraz służących ochronie bezpieczeństwa narodowego — Dz.U. 2022 poz. 835 — ISAP / eli.gov.pl
• Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1226 z dnia 24 kwietnia 2024 r. w sprawie definicji przestępstw i kar w odniesieniu do naruszenia środków ograniczających Unii i ułatwiania takich naruszeń — CELEX 32024L1226
• Ustawa z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu — Dz.U. 2023 poz. 1124 (tekst jednolity) — eli.gov.pl — kompetencje GIIF (art. 12 ust. 1) i katalog instytucji obowiązanych (art. 2 ust. 1)
• Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług — Dz.U. 2004 nr 54 poz. 535 z późn. zm. — ISAP — art. 112b–112c (kontekstowo: sekcja sankcje VAT vs sankcje międzynarodowe)
• Projekt UC92 — polska ustawa implementująca dyrektywę (UE) 2024/1226 —

Najczęstsze pytania (FAQ)

Jakie kary grożą za naruszenie sankcji UE? Naruszenie rodzi trzy rodzaje odpowiedzialności jednocześnie. Osoba fizyczna (prezes, zarząd) ryzykuje karę pozbawienia wolności — co najmniej 3 lata na podstawie art. 15 ustawy 2022, a po wejściu w życie dyrektywy 2024/1226 — co najmniej 5 lat za naruszenia ciężkie. Firma jako podmiot może zapłacić karę pieniężną do 20 mln zł (art. 6 ust. 2 ustawy 2022) lub odpowiadać grzywnami przewidzianymi przez dyrektywę (do 5% obrotu lub 40 mln EUR). Dodatkowo grożą nieważność umów i wykluczenie z przetargów publicznych.

Czy naruszenie sankcji UE to sprawa tylko dla dużych firm? Nie. Rozporządzenia UE obowiązują każdą firmę prowadzącą działalność na terenie UE — bez względu na obrót, liczbę pracowników czy branżę. Skala kary może być proporcjonalna do obrotu, ale obowiązek compliance jest jednakowy.

Kto w Polsce może skontrolować moją firmę pod kątem sankcji? Zależy od charakteru naruszenia. MSWiA prowadzi listę i wydaje decyzje sankcyjne. GIIF kontroluje instytucje obowiązane (agenci nieruchomości, pośrednicy ubezpieczeniowi, biura rachunkowe). KAS nakłada kary za niewykonanie zamrożenia i naruszenia embarga towarowego. Prezes UZP reaguje, gdy firma z listy startuje w przetargu.

Czy Polska wdrożyła już dyrektywę 2024/1226? Według stanu na 2026-05-18 — nie. Termin implementacji minął 20 maja 2025 r. Projekt UC92 jest w toku prac legislacyjnych. Aktualne przepisy krajowe (ustawa 2022, art. 15) obowiązują jednak niezależnie od statusu implementacji dyrektywy.

Co zrobić, jeśli okaże się, że mój kontrahent jest na liście sankcyjnej? Natychmiast wstrzymaj wszystkie transakcje z tym podmiotem. Skonsultuj się z prawnikiem specjalizującym się w compliance sankcyjnym. Jeśli jesteś instytucją obowiązaną w rozumieniu ustawy AML — masz obowiązek zgłoszenia do GIIF. Udokumentuj wszelkie działania podjęte po wykryciu — to ważny element obrony w ewentualnym postępowaniu.

Czy „nie wiedziałem, że kontrahent jest na liście" to wystarczające wytłumaczenie? Nie automatycznie. Brak wiedzy może wpłynąć na wymiar kary, ale nie zwalnia z odpowiedzialności. Dyrektywa 2024/1226 w art. 9 wymienia okoliczności łagodzące — wśród nich dobrowolne przekazanie informacji organom. Brak procedury screeningowej jest traktowany jako rażące niedbalstwo, nie jako okoliczność łagodząca.

Czy screening muszę robić przy każdej transakcji? Częstotliwość zależy od profilu ryzyka i wymagań sektorowych. Minimum to weryfikacja przy nawiązywaniu nowej relacji biznesowej i po każdej aktualizacji list. Przy kontrahentach z podwyższonym ryzykiem (powiązania z krajami objętymi sankcjami) zaleca się regularne, cykliczne sprawdzanie — bo lista sankcyjna może się zmienić w trakcie trwania umowy.

Informacja, nie porada prawna. Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie stanowi porady prawnej. Stan prawny na dzień: 2026-05-18. Konkretne obowiązki Twojej firmy zależą od profilu działalności i wymagają indywidualnej oceny — w razie wątpliwości skonsultuj się z prawnikiem lub doradcą compliance.