Sankcje a zamówienia publiczne — co musi wiedzieć każdy wykonawca i zamawiający

Stan prawny na dzień: 2026-05-26.

Jeśli startujesz w przetargu publicznym powyżej 221 000 EUR — albo sam jesteś zamawiającym — przepisy sankcyjne UE nakładają na Ciebie obowiązek, którego nie da się obejść. To nie jest „dobra praktyka". To bezpośrednio stosowane prawo unijne — art. 5k rozporządzenia Rady (UE) 833/2014¹ — oraz art. 7 ustawy z 13 kwietnia 2022 r.², które razem wykluczają z polskich przetargów wykonawców z Rosji, Białorusi oraz osoby i podmioty z list sankcyjnych UE i polskiej listy MSWiA.

W tym artykule dostaniesz konkretną mapę: kto musi co zrobić, jakie są progi, jak wygląda klauzula sankcyjna w SIWZ i co grozi, gdy zignorujesz przepisy.

TL;DR

• Art. 5k rozp. 833/2014 zakazuje udzielania zamówień publicznych powyżej progów unijnych podmiotom rosyjskim, kontrolowanym przez Rosjan oraz takim, w których rosyjscy podwykonawcy lub dostawcy mają udział powyżej 10% wartości zamówienia¹.
• Art. 7 ustawy z 13.04.2022 rozszerza obowiązek na WSZYSTKIE postępowania PZP — niezależnie od wartości — wobec wykonawców z list sankcyjnych UE (rozp. 269/2014, 765/2006) i polskiej listy MSWiA².
• Zamawiający sprawdza wykonawcę (wykluczenie obligatoryjne) — odpowiada za zaniechanie.
• Wykonawca składa oświadczenie i odpowiada za jego prawdziwość — pod rygorem unieważnienia umowy.
• Naruszenie: unieważnienie postępowania, kara administracyjna do 20 mln zł, w skrajnych przypadkach odpowiedzialność karna (art. 15 ustawy sankcyjnej + dyrektywa 2024/1226)²³.

Skąd obowiązek? Dwa reżimy, które działają jednocześnie

Polska firma startująca w przetargu (lub go ogłaszająca) podlega dwóm niezależnym reżimom prawnym. Łatwo to pomylić, dlatego rozpisuję:

Reżim 1: prawo UE — art. 5k rozporządzenia 833/2014

Rozporządzenie Rady (UE) 2022/576 z 8 kwietnia 2022 r., wprowadzone w ramach piątego pakietu sankcji wobec Rosji, dodało do rozporządzenia 833/2014 nowy art. 5k¹⁴. Przepis ten:

• Zakazuje udzielania zamówień publicznych i koncesji objętych dyrektywami 2014/24/UE, 2014/25/UE, 2014/23/UE i 2009/81/WE — czyli zamówień powyżej tzw. progów unijnych¹.
• Adresat zakazu: wszystkie podmioty publiczne i sektorowe w UE (zamawiający w rozumieniu dyrektyw zamówieniowych).
• Kogo wyklucza: (a) obywateli rosyjskich i podmioty z siedzibą w Rosji; (b) osoby prawne, których ponad 50% udziałów należy do podmiotów rosyjskich; (c) osoby prawne kontrolowane przez podmioty z lit. (a) lub (b); (d) wykonawców działających na rzecz lub w imieniu podmiotów z lit. (a)–(c); (e) zamówienia, w których podwykonawcy, dostawcy lub podmioty udostępniające zasoby rosyjskiego pochodzenia stanowią powyżej 10% wartości zamówienia¹.
• Wejście w życie: 9 kwietnia 2022 r.⁴
• Stosowanie do trwających umów: umowy zawarte przed 9 kwietnia 2022 r. musiały zostać zakończone do 10 października 2022 r. (vacatio dla istniejących kontraktów)¹.

Rozporządzenie unijne ma bezpośrednie zastosowanie — nie wymaga transpozycji do prawa polskiego. Zamawiający, który zawrze umowę z wykluczonym podmiotem, narusza prawo UE niezależnie od tego, co mówi PZP.

Progi unijne — kiedy art. 5k się stosuje

Art. 5k odwołuje się do dyrektyw zamówieniowych UE. Progi są aktualizowane co dwa lata przez rozporządzenia delegowane Komisji. Dla okresu 2024–2025 (najnowsza aktualizacja — rozporządzenie delegowane KE 2023/2495)⁵ progi netto wynoszą:

Wartości netto, bez VAT, dla całkowitej szacunkowej wartości zamówienia. Poniżej progu art. 5k się nie stosuje — ale stosuje się reżim polski (art. 7 ustawy sankcyjnej, niżej).

Reżim 2: prawo polskie — art. 7 ustawy z 13 kwietnia 2022

Polski ustawodawca poszedł dalej niż UE. Art. 7 ust. 1 ustawy z 13 kwietnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie przeciwdziałania wspieraniu agresji na Ukrainę oraz służących ochronie bezpieczeństwa narodowego (Dz.U. 2022 poz. 835)² stanowi:

„Z postępowania o udzielenie zamówienia publicznego lub konkursu prowadzonego na podstawie ustawy z dnia 11 września 2019 r. — Prawo zamówień publicznych wyklucza się: 1) wykonawcę oraz uczestnika konkursu wymienionego w wykazach określonych w rozporządzeniu 765/2006 i rozporządzeniu 269/2014 albo wpisanego na listę na podstawie decyzji w sprawie wpisu na listę rozstrzygającej o zastosowaniu środka, o którym mowa w art. 1 pkt 3"²

Czyli — w odróżnieniu od art. 5k UE — art. 7 stosuje się do KAŻDEGO postępowania PZP, niezależnie od wartości. Również do zamówień podprogowych, zamówień bagatelnych i regulaminowych zamówień jednostek samorządu (zakres ustawy PZP).

Co jeszcze warto wiedzieć:

• Lista MSWiA prowadzona jest na podstawie ustawy z 13.04.2022 — wpis decyzją Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji⁶.
• Wykluczenie dotyczy też beneficjentów rzeczywistych (UBO) wykonawcy oraz jednostek dominujących względem wykonawcy (art. 7 ust. 1 pkt 2 i 3)².
• Wykluczenie jest obligatoryjne — zamawiający nie ma uznania. Wystarczy stwierdzenie wpisu na listę.

Kogo dotyczy: zamawiający vs wykonawcy

Oba reżimy nakładają obowiązki na dwa różne podmioty. Łatwo je pomylić.

Obowiązki zamawiającego

Jeśli prowadzisz postępowanie PZP (urząd, jednostka samorządu, spółka komunalna, podmiot prawa publicznego — pełen katalog w art. 4 PZP⁷), musisz:

1. Sprawdzić każdego wykonawcę wobec list:
   • Aneks I rozp. 269/2014 (osoby i podmioty UE)⁸
   • Aneks I rozp. 765/2006 (Białoruś)⁹
   • Lista MSWiA na gov.pl⁶
   • Aneks IV rozp. 833/2014 (sektorowe — Rosja) — dla weryfikacji art. 5k
2. Sprawdzić beneficjentów rzeczywistych wykonawcy (poprzez Centralny Rejestr Beneficjentów Rzeczywistych — CRBR) oraz strukturę własnościową pod kątem reguły 50%¹⁰.
3. Sprawdzić podwykonawców — jeśli zamówienie podlega art. 5k UE (powyżej progów), również wartość wkładu rosyjskich podwykonawców (limit 10%).
4. Udokumentować weryfikację — wpis do protokołu postępowania (art. 73 PZP⁷).
5. Zawrzeć klauzulę sankcyjną w umowie — szczególnie ważne dla zamówień, które będą realizowane w dłuższym okresie (zmiana statusu wykonawcy lub jego kontrahenta w trakcie realizacji).

Brak weryfikacji = naruszenie ustawy sankcyjnej + naruszenie PZP. Może skutkować unieważnieniem postępowania przez Krajową Izbę Odwoławczą lub kontrolą doraźną Prezesa UZP¹¹.

Obowiązki wykonawcy

Jeśli składasz ofertę w przetargu publicznym:

1. Złóż oświadczenie wstępne o braku podstaw wykluczenia (JEDZ lub oświadczenie z art. 125 PZP⁷).
2. Udostępnij dokumenty weryfikacyjne na wezwanie zamawiającego — w tym informację o strukturze właścicielskiej, beneficjentach rzeczywistych, kraju siedziby.
3. Jeśli używasz podwykonawców powyżej 10% wartości zamówienia (przy zamówieniach unijnych) — udokumentuj ich strukturę właścicielską.
4. Aktualizuj informację w trakcie realizacji — jeśli Twój podwykonawca lub dostawca trafi na listę sankcyjną już po zawarciu umowy, masz obowiązek zgłosić to zamawiającemu i zmienić strukturę.

Złożenie nieprawdziwego oświadczenia to nie tylko podstawa do wykluczenia, ale również odpowiedzialność karna z art. 297 k.k. (oszustwo w postępowaniu o zamówienie publiczne, do 5 lat pozbawienia wolności)¹².

W praktyce — jeśli prowadzisz weryfikację kontrahenta wobec list sankcyjnych jako rutynowy element procesu sprzedażowego, automatycznie spełniasz większość wymogów dokumentacyjnych.

Procedura wykluczenia — co konkretnie sprawdza zamawiający

W praktyce zamawiający musi przeprowadzić trzy poziomy weryfikacji wykonawcy.

Poziom 1: nazwa i NIP wobec list

Najprostszy etap. Bierzemy dane z oferty:

• Pełna nazwa wykonawcy (firma)
• NIP / KRS / numer w rejestrze przedsiębiorców kraju siedziby
• Adres siedziby

I sprawdzamy w:

• Aneksie I rozp. 269/2014 (osoby fizyczne i prawne objęte zamrożeniem aktywów)⁸
• Aneksie I rozp. 765/2006 (Białoruś)⁹
• Liście MSWiA⁶

Wynik: hit lub brak hita. Hit = obligatoryjne wykluczenie.

Poziom 2: struktura właścicielska — reguła 50%

Sama nazwa wykonawcy może być „czysta", ale jego spółka matka — nie. Sprawdzamy:

• Beneficjenta rzeczywistego (UBO) z CRBR — czy znajduje się na którejkolwiek liście¹⁰
• Jednostkę dominującą — czy jednostka dominująca wykonawcy jest na liście
• Strukturę kapitałową — jeśli osoba/podmiot z listy ma ponad 50% udziałów wykonawcy, wykonawca też podlega wykluczeniu (tzw. reguła własności 50%¹³)

Reguła własności i kontroli to często niedoceniany element — szczegółowo opisany w naszym artykule o regule własności 50% w sankcjach.

Poziom 3: podwykonawcy i pochodzenie towaru (art. 5k UE)

Tylko dla zamówień objętych art. 5k UE (powyżej progów). Sprawdzamy:

• Listę podwykonawców wskazanych w ofercie
• Wartość ich wkładu (jeśli rosyjskiego pochodzenia — limit 10% wartości zamówienia)
• Pochodzenie towarów / usług / oprogramowania w zamówieniu

Ten poziom wymaga współpracy z wykonawcą — wykonawca składa oświadczenie i udostępnia dokumenty.

Klauzula sankcyjna w umowie — wzór i pułapki

Każda umowa zawarta w wyniku postępowania PZP powinna zawierać klauzulę sankcyjną. Nie jest to wymóg ustawowy wprost, ale praktyka rekomendowana przez UZP i Krajową Izbę Odwoławczą — bez niej zamawiający traci możliwość rozwiązania umowy, gdy wykonawca (lub jego kontrahent) trafi na listę w trakcie realizacji.

Minimalny zakres klauzuli sankcyjnej w umowie PZP:

1. Oświadczenie wykonawcy o braku podstaw wykluczenia w dniu zawarcia umowy — z art. 5k UE i art. 7 polskiej ustawy sankcyjnej.
2. Obowiązek informowania zamawiającego o zmianach w strukturze właścicielskiej, podwykonawcach, dostawcach — w terminie 7 dni od zmiany.
3. Prawo odstąpienia / rozwiązania umowy w przypadku wpisu wykonawcy lub jego UBO na listę — z obowiązkiem zapłaty tylko za zrealizowaną część świadczenia.
4. Klauzula podwykonawstwa — zakaz podzlecania powyżej określonego progu (np. 10% wartości umowy) bez uprzedniej zgody zamawiającego i weryfikacji wobec list sankcyjnych.
5. Klauzula informacyjna — wykonawca zgadza się na okresową weryfikację swoich danych przez zamawiającego.

Pułapka 1: klauzula zbyt ogólnikowa („wykonawca oświadcza, że nie podlega sankcjom") — sąd nie uzna jej za podstawę do rozwiązania umowy, jeśli sytuacja zmieniła się w trakcie realizacji, a klauzula nie obejmowała aktualizacji.

Pułapka 2: brak procedury weryfikacji okresowej — jeśli umowa trwa 24 miesiące, a wykonawca w 18. miesiącu trafia na listę MSWiA, zamawiający nadal płaci za usługę. Klauzula musi obligować wykonawcę do bieżącej informacji.

Pułapka 3: zapis o karze umownej za nieprawdziwe oświadczenie — nie zastępuje obowiązku wykluczenia. To dwa różne reżimy.

Praktyczne wzorce klauzul sankcyjnych — wraz z całym pakietem dokumentów wdrożeniowych — pokazujemy w artykule polityka sankcyjna i wzory dokumentów.

Co ryzykujesz, jeśli nic nie zrobisz

Po stronie zamawiającego

• Unieważnienie postępowania lub umowy przez KIO na wniosek innego wykonawcy¹¹.
• Kontrola doraźna UZP — protokół, korespondencja z Prezesem UZP, ewentualne zalecenia¹¹.
• Odpowiedzialność dyscyplinarna osób przygotowujących postępowanie (ustawa o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych)¹⁴.
• Naruszenie prawa UE — zamawiający stosujący środki publiczne (krajowe + UE) ryzykuje zwrotem dofinansowania, jeśli postępowanie było współfinansowane (KPO, programy operacyjne).

Po stronie wykonawcy

• Wykluczenie z postępowania + utrata wpłaconego wadium (do 3% wartości zamówienia, art. 98 PZP⁷).
• Wpis do publicznego wykazu wykonawców niesolidnych — wykluczenie z postępowań na okres do 3 lat (art. 109 ust. 1 pkt 8 PZP)⁷.
• Odpowiedzialność karna z art. 297 k.k. (oszustwo w zamówieniach publicznych — do 5 lat pozbawienia wolności)¹².
• Kara administracyjna — od 10 000 zł do 20 000 000 zł za naruszenie ustawy sankcyjnej (art. 15 ustawy z 13.04.2022)².
• Odpowiedzialność karna sankcyjna — implementacja dyrektywy 2024/1226 wprowadza nowy typ przestępstwa (naruszenie sankcji UE), z zagrożeniem karą do 5 lat pozbawienia wolności¹⁵.

Szczegółową mapę kar pokazujemy w artykule o karach za naruszenie sankcji.

Praktyczny scenariusz

Polska spółka dostarcza oprogramowanie do urzędu wojewódzkiego, wartość zamówienia 280 000 EUR. W trakcie realizacji wychodzi na jaw, że jednym z subcontractorów (komponent biblioteki) jest spółka cypryjska kontrolowana w 60% przez osobę fizyczną z listy sankcyjnej UE. Konsekwencje:

• Urząd wojewódzki: naruszenie art. 5k — postępowanie wyjaśniające KE, ryzyko utraty dofinansowania UE z części projektu.
• Spółka polska: wykluczenie z postępowania, utrata wadium, wpis do wykazu na 3 lata, kontrola GIIF + UZP, ryzyko kary administracyjnej.
• Członek zarządu: ewentualnie postępowanie karne z art. 297 k.k.

Większości tych skutków da się uniknąć rutynową weryfikacją podwykonawców przed zawarciem umowy — nie po pierwszej fakturze.

Branże najbardziej narażone

W kontekście zamówień publicznych szczególnie ostrożne muszą być firmy z branż, w których łańcuch dostaw bywa nieprzejrzysty:

• Transport i spedycja (sankcje a transport) — przewóz dóbr objętych ograniczeniami sektorowymi, korespondenci podmiotów rosyjskich.
• Leasing (sankcje a leasing) — finansowanie środków trwałych dla wykonawców, którzy mogą okazać się powiązani.
• Biura rachunkowe (sankcje a księgowe) — obsługa rachunkowa wykonawców startujących w przetargach, gdy są jednocześnie instytucją obowiązaną.
• E-commerce i IT — dostawcy oprogramowania, hostingu, infrastruktury — często z subcontractorami w krajach trzecich.
• Kancelarie prawne (sankcje a kancelarie) — doradztwo prawne dla wykonawców objętych obowiązkiem oświadczeń.

Jak Sanqto pomaga

Sanqto to oprogramowanie do sanction screening, które instalujesz w swojej sieci — dane wykonawców i podwykonawców nie opuszczają Twojej infrastruktury. Trójstanowy model wyniku (MATCH / POSSIBLE / CLEAR) + sub-30ms response time pozwalają wbudować weryfikację bezpośrednio w workflow zamawiającego lub wykonawcy:

• Sprawdzasz każdego wykonawcę i jego UBO wobec list UE, MSWiA, OFAC, ONZ jednym zapytaniem.
• Przy zmianach na listach (codzienne aktualizacje) — automatyczna ponowna weryfikacja umów w toku.
• Dokumentacja postępowania (protokół + dowód weryfikacji) generowana automatycznie.

Jeśli chcesz zobaczyć, jak to wygląda w praktyce — umów demo lub poznaj produkt.

Bardziej fundamentalna lektura: dlaczego w ogóle firmy spoza sektora finansowego mają obowiązek sanction screening.

Podstawa prawna

• Rozporządzenie Rady (UE) 833/2014 (środki ograniczające wobec Rosji), art. 5k — wprowadzony rozp. 2022/576 z 8.04.2022¹⁴.
• Rozporządzenie Rady (UE) 269/2014 (osoby objęte zamrożeniem aktywów — UE)⁸.
• Rozporządzenie Rady (WE) 765/2006 (Białoruś)⁹.
• Ustawa z 13 kwietnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie przeciwdziałania wspieraniu agresji na Ukrainę oraz służących ochronie bezpieczeństwa narodowego (Dz.U. 2022 poz. 835), art. 7 i 15².
• Ustawa z 11 września 2019 r. Prawo zamówień publicznych (Dz.U. 2024 poz. 605, tekst jednolity), art. 73, 98, 108, 109, 125⁷.
• Dyrektywy zamówieniowe UE: 2014/24/UE (klasyczna), 2014/25/UE (sektory specjalne), 2014/23/UE (koncesje), 2009/81/WE (obronność)⁵.
• Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2023/2495 aktualizujące progi zamówieniowe na 2024–2025⁵.
• Dyrektywa (UE) 2024/1226 w sprawie kryminalizacji naruszeń sankcji — w PL transponowana projektem UC92 („dużą ustawą sankcyjną")¹⁵.
• Lista osób i podmiotów objętych sankcjami prowadzona przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji⁶.
• Centralny Rejestr Beneficjentów Rzeczywistych (CRBR) — Ministerstwo Finansów¹⁰.

Informacja, nie porada prawna. Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie stanowi porady prawnej. Stan prawny na dzień: 26 maja 2026. Konkretne obowiązki Twojej firmy zależą od profilu działalności i wymagają indywidualnej oceny — w razie wątpliwości skonsultuj się z prawnikiem lub doradcą compliance.