Trump znosi sankcje? Co OFAC oznacza dla PL firm | Sanqto

Nagłówki o Trumpie i sankcjach USA na Rosję wywołują jedno konkretne pytanie w głowach właścicieli firm i osób odpowiedzialnych za compliance: czy skoro Waszyngton zmienia kurs, my też możemy coś odpuścić? Pytanie jest zrozumiałe — ale zadane do złego adresata. Polskiej firmy nie obowiązuje prawo Białego Domu, lecz rozporządzenia Rady Unii Europejskiej i polska ustawa z 13 kwietnia 2022 r. — i żaden z tych aktów nie zmienił się w ślad za retoryką Trumpa.

To dobra okazja, żeby raz spokojnie wyjaśnić, czym jest OFAC (Office of Foreign Assets Control — Biuro ds. Kontroli Aktywów Zagranicznych, agenda Departamentu Skarbu USA), czym się różni od sankcji UE i kiedy decyzje z Waszyngtonu naprawdę dotyczą firmy zarejestrowanej w Polsce.

TL;DR — najważniejsze w 30 sekund

• Trump i OFAC mogą zmieniać sankcje USA, lecz zmiany te nie dotyczą bezpośrednio polskiej firmy — obowiązują ją przepisy UE i polskie, nie waszyngtońskie.¹²³
• Rozporządzenia Rady UE nr 269/2014 z 17 marca 2014 r. i nr 833/2014 z 31 lipca 2014 r. mają skutek bezpośredni we wszystkich państwach członkowskich i nie wymagają żadnej decyzji z USA.¹²
• Ustawa z dnia 13 kwietnia 2022 r. (Dz.U. 2022 poz. 835) to akt polskiego prawa — decyzje administracji USA jej nie uchylają.³
• Polska lista sankcyjna prowadzona przez MSWiA jest aktualizowana przez polskie organy — OFAC jej nie zastępuje ani nie zastępuje listy UE.³
• OFAC ma znaczenie dla Twojej firmy tylko wtedy, gdy rozliczasz się w USD, masz kontrahentów lub partnerów z USA albo eksportujesz towary z komponentami wyprodukowanymi w Stanach.
• UE w latach 2025–2026 konsekwentnie zaostrza sankcje — 18. pakiet (lipiec 2025), 19. pakiet (październik 2025) i 20. pakiet (kwiecień 2026) rozszerzają zakazy, a nie je znoszą.⁴⁵⁶
• Obowiązek sanction screening w Polsce wynika z prawa UE i krajowego — zmiana polityki Trumpa go nie znosi i nie zawęża.
• SDN (Specially Designated Nationals — lista podmiotów zablokowanych przez OFAC) i listy UE to dwa odrębne rejestry, każdy oparty na innej podstawie prawnej.

Co naprawdę zrobił Trump z sankcjami USA na Rosję?

Sankcje USA wobec Rosji istnieją od 2014 r. Opierają się na sekwencji prezydenckich Executive Orders — w tym EO 13660 (z 2014 r., wprowadzający program Russia/Ukraine-Related) oraz EO 14024 (z 2021 r., rozszerzający zakres m.in. na sektor finansowy i technologiczny) — i są przedłużane przez kolejnych prezydentów. Szczegóły tych aktów dostępne są na federalregister.gov oraz bezpośrednio na stronach OFAC.

Administracja Trumpa II, która rozpoczęła urzędowanie w styczniu 2025 r., dokonała w zakresie sankcji wobec Rosji szeregu decyzji — część z nich rozluźniała określone ograniczenia, inne je zaostrzały lub utrzymywały. Aktualny stan programów sankcyjnych OFAC Russia/Ukraine-Related — w tym informacje o tym, co zostało dodane, cofnięte lub zmodyfikowane — sprawdź bezpośrednio na ofac.treasury.gov/recent-actions, gdzie OFAC publikuje wszystkie ostatnie działania egzekucyjne i zmiany na listach.

Decyzje OFAC dotyczące Rosji są przedłużane corocznie przez kolejne administracje USA — szczegóły aktualne na stronie OFAC. Co ważne: w całym tym czasie sankcje UE wobec Rosji nie zostały zawieszone ani zniesione. Kierunek Brukseli jest odwrotny do sygnałów, które płynęły z Waszyngtonu.

Wniosek na tym etapie jest jeden: jeśli jesteś firmą zarejestrowaną w Polsce bez ekspozycji na rynek USA, to decyzje Trumpa są interesującym newsem, ale nie przekładają się bezpośrednio na Twoje obowiązki prawne.

Dwa różne światy: OFAC a sankcje UE

Podstawowy błąd, który powielają polskie media gospodarcze, to traktowanie „sankcji na Rosję" jako jednego globalnego tworu. W rzeczywistości masz do czynienia z co najmniej trzema odrębnymi systemami prawnymi, z trzema różnymi organami i trzema różnymi zakresami jurysdykcji. Decyzja jednego systemu nie uchyla decyzji pozostałych.

Jak działają sankcje UE w Polsce — dlaczego nie potrzeba osobnej ustawy do każdego zakazu

Rozporządzenia UE mają skutek bezpośredni — wchodzą w życie i wiążą bez transpozycji do prawa krajowego. Rozporządzenie Rady (UE) nr 269/2014 z 17 marca 2014 r. (CELEX 32014R0269) nakazuje m.in. zamrożenie wszystkich środków finansowych i zasobów gospodarczych osób i podmiotów wymienionych w załączniku I ¹. Rozporządzenie Rady (UE) nr 833/2014 z 31 lipca 2014 r. (CELEX 32014R0833) zakazuje m.in. sprzedaży, dostawy i wywozu towarów i technologii podwójnego zastosowania na rzecz jakiejkolwiek osoby fizycznej lub prawnej w Rosji ². Oba te rozporządzenia obowiązują Twoją firmę bezpośrednio, niezależnie od jakichkolwiek wydarzeń za oceanem.

Polska ustawa z dnia 13 kwietnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie przeciwdziałania wspieraniu agresji na Ukrainę oraz służących ochronie bezpieczeństwa narodowego (Dz.U. 2022 poz. 835) dodaje do tego krajowy aparat egzekucji i własną listę podmiotów prowadzoną przez MSWiA ³. Za naruszenie zakazów określonych w tej ustawie Szef Krajowej Administracji Skarbowej może nałożyć karę pieniężną w wysokości do 20 000 000 zł ³. Odpowiedzialność karna — za umyślne naruszenie — to kara pozbawienia wolności na czas nie krótszy niż 3 lata ³. Więcej o konsekwencjach finansowych przeczytasz w artykule o karach za naruszenie sankcji w Polsce.

Jak działa OFAC — jurysdykcja USA i kryterium nexus

OFAC operuje na zasadzie jurysdykcji terytorialnej USA oraz kryterium tzw. nexusu. Oznacza to, że OFAC dotyczy podmiotów mających powiązanie z USA przez walutę rozliczeń (USD), tożsamość uczestnika transakcji (US person) lub pochodzenie towaru (US-origin goods).

Pojęcie „US person" obejmuje obywateli USA, rezydentów stałych, podmioty utworzone według prawa USA oraz wszystkie osoby fizycznie obecne na terytorium USA — definicja zawarta w 31 CFR i analogicznych przepisach poszczególnych programów sankcyjnych OFAC. Jeżeli Twoja spółka córka jest zarejestrowana w Delaware, albo prezes jest obywatelem USA, OFAC może dotyczyć transakcji tej spółki lub osoby nawet wtedy, gdy sama transakcja odbywa się w Polsce.

OFAC dysponuje też narzędziem secondary sanctions — możliwością karania podmiotów spoza USA za wsparcie sankcjonowanych jednostek. To narzędzie rzadko stosuje się wobec firm europejskich, które nie mają żadnej ekspozycji na USA, ale istnieje i stanowi element ryzyka dla tych, którzy rozliczają się w dolarach. Szczegółowe omówienie list OFAC i SDN znajdziesz w artykule lista OFAC po polsku — czym jest SDN List, a podstawy prawne sankcji UE tłumaczą, skąd biorą się poszczególne reżimy.

Kiedy polska firma podlega OFAC?

Nie zawsze — ale są cztery konkretne sytuacje, w których musisz to uwzględnić.

Clearing USD przez banki korespondenckie

Każda płatność w dolarach amerykańskich, niezależnie od tego, gdzie jest inicjowana, przechodzi przez sieć banków korespondenckich w USA. Bank korespondencki w Nowym Jorku ma obowiązek weryfikować uczestników transakcji wg list OFAC — i może zablokować przelew bez uprzedniego ostrzeżenia, jeśli jeden z uczestników figuruje na liście SDN. Jeżeli wystawiasz lub opłacasz faktury w USD, to ryzyko blokady istnieje niezależnie od tego, gdzie Ty i Twój kontrahent jesteście zarejestrowani.

Praktyczna zasada: jeśli faktura opiewa na dolary — sprawdź zarówno listę EU Consolidated List, jak i SDN OFAC. Nie dlatego że masz taki obowiązek prawny z UE, ale dlatego że bank korespondencki to zrobi za Ciebie i zablokuje środki.

US person w strukturze własnościowej lub zarządzie

Jeśli w strukturze własnościowej Twojej firmy lub jej spółki córki uczestniczy obywatel USA, stały rezydent lub podmiot zarejestrowany w USA, to transakcje angażujące tę osobę lub podmiot mogą podlegać jurysdykcji OFAC. Ryzyko obejmuje całą strukturę — US person uczestnicząca w transakcji z podmiotem z listy SDN naraża wszystkich uczestników na konsekwencje.

Eksport towarów dual-use objętych EAR

Jeśli eksportujesz towary, które zawierają komponenty wyprodukowane w USA albo technologię US-origin, podlegasz regulacjom EAR (Export Administration Regulations, 15 CFR Parts 730–774). Eksport takich produktów do Rosji wymaga licencji Bureau of Industry and Security (BIS) — niezależnie od tego, czego zakazują sankcje UE. To osobny reżim, który nakłada się na zakazy wynikające z rozp. 833/2014. Więcej kontekstu w artykule o embargo na Rosję.

Zasada 50% — podmioty kontrolowane przez SDN

Zasada własności 50% oznacza, że podmiot kontrolowany przez osobę lub firmę z listy SDN w co najmniej 50% jest traktowany przez OFAC jak SDN — nawet jeśli sam nie figuruje wprost na liście. Zbliżone podejście konsolidacyjne stosuje też UE. Szczegóły tej zasady i jej praktyczne konsekwencje znajdziesz w artykule o regule własności 50% w sankcjach. Oznacza to, że sprawdzenie samego bezpośredniego kontrahenta może nie wystarczyć — musisz sięgnąć wgłąb struktury własnościowej.

UE wciąż zaostrza sankcje — odwrotny kierunek niż USA

Żeby ocenić, czy twoja firma może „odpuścić" monitoring sankcyjny, warto zobaczyć, co robi UE — bo to właśnie UE jest Twoim bezpośrednim regulatorem.

W lipcu 2025 r. Unia Europejska przyjęła 18. pakiet sankcji UE wobec Rosji ⁴. Obniżył on pułap cenowy na rosyjską ropę naftową z 60 do 47,6 USD i wprowadził mechanizm automatycznej korekty. Zakazano transakcji z Nord Stream 1 i 2. Na listę trafiło łącznie 444 statki tzw. floty cieni.

W październiku 2025 r. przyjęto 19. pakiet sankcji UE ⁵. Wprowadził zakaz importu LNG z Rosji (kontrakty długoterminowe od 1 stycznia 2027 r., krótkoterminowe po 6 miesiącach). Objął pełnym zakazem transakcji Rosneft i Gazprom Neft. Po raz pierwszy wprowadzono sankcje na sektor kryptowalutowy. Na listę floty cieni trafiło już łącznie 557 statków.

W kwietniu 2026 r. przyjęto 20. pakiet sankcji UE — rozporządzenia 2026/506 (zmieniające rozp. 833/2014) i 2026/511 (zmieniające rozp. 269/2014) — 23 kwietnia 2026 r. ⁶. Po raz pierwszy użyto nowego narzędzia anti-circumvention. Na listy trafiło 36 podmiotów z sektora energetycznego, kolejnych 46 statków (łącznie 632 jednostki floty cieni). Szerszy kontekst zmian prawnych obejmujących wszystkie pakiety znajdziesz w artykule pakiety sankcji UE wobec Rosji.

Równolegle toczy się proces kryminalizacji naruszeń sankcji w całej UE. Dyrektywa (UE) 2024/1226 z dnia 24 kwietnia 2024 r. (CELEX 32024L1226, Dz.U. L 2024/1226, 29.4.2024) nakłada na państwa członkowskie obowiązek penalizacji umyślnych naruszeń unijnych środków ograniczających ⁷. Minimalne kary pozbawienia wolności wynoszą od 1 do 5 lat zależnie od rodzaju czynu (art. 5 ust. 3) ⁷. Termin transpozycji upłynął 20 maja 2025 r. ⁷ — w Polsce trwają prace nad projektem implementacyjnym. Szczegóły w artykule o Dyrektywie 2024/1226 — kryminalizacji naruszeń sankcji.

Wniosek jest prosty: polska firma nie może oprzeć strategii compliance na decyzjach z Waszyngtonu. Rozporządzenia UE nie mają automatycznej daty wygaśnięcia — wykaz podmiotów podlega przeglądowi co najmniej co 12 miesięcy ¹, a same akty mogą być zawieszone lub uchylone wyłącznie na mocy aktywnej decyzji Rady UE ². Do zniesienia sankcji UE potrzebna byłaby jednomyślna decyzja wszystkich państw członkowskich. Na maj 2026 r. brak jakichkolwiek przesłanek wskazujących na taki kierunek.

Trzy scenariusze — jak to wygląda w Twojej firmie

Sklep e-commerce: dostawa do Rosji przez kraj trzeci

Firma z Polski wysyła towary do Rosji przez Turcję lub Kazachstan, twierdząc że „to kraj neutralny". Problem polega na tym, że rozporządzenie 833/2014 zakazuje eksportu określonych kategorii towarów do Rosji niezależnie od kraju tranzytu ². Omijanie sankcji przez kraje trzecie jest naruszeniem i jest wprost objęte przepisami UE — więcej o tym mechanizmie w artykule omijanie sankcji przez kraje trzecie. Jeśli na dodatek towar zawiera komponenty US-origin, dochodzi ryzyko naruszenia EAR i zainteresowania ze strony BIS.

Co robisz: screenuj kontrahentów i weryfikuj, czy towar nie jest objęty zakazem eksportu wg załączników do rozp. 833/2014. Kraj tranzytu nie zdejmuje z Ciebie odpowiedzialności.

Importer: dostawca ma podmiot sankcjonowany w strukturze

Importujesz surowce od rosyjskiej spółki handlowej. Okazuje się, że jej właścicielem w 60% jest podmiot figurujący na liście SDN OFAC. Na zasadzie 50% — stosowanej zarówno przez OFAC, jak i w zbliżony sposób przez UE — spółka handlowa jest automatycznie traktowana jak podmiot sankcjonowany. Jeśli płatność idzie w USD, bank korespondencki może ją zablokować. Jeśli podmiot-właściciel jest też na liście EU Consolidated List, obowiązek wynika już nie z OFAC, ale z rozp. 269/2014.

Co robisz: zawieszasz transakcje i konsultujesz się z prawnikiem. Nie zakładasz że „skoro nie ma go wprost na liście UE, to jest OK" — sprawdzasz całą strukturę własnościową.

Bank odrzuca przelew — skąd wiesz dlaczego?

Bank w Polsce zawiesza Twój przelew do dostawcy bez wyjaśnienia. Takie sytuacje zdarzają się, gdy kontrahent figuruje na liście SDN OFAC, na EU Consolidated List albo na polskiej liście MSWiA. Bank nie zawsze podaje powód blokady. Co robisz: samodzielnie sprawdzasz kontrahenta w czterech rejestrach — EU Consolidated List, SDN OFAC, lista ONZ i lista MSWiA — zanim podejmiesz kolejną próbę płatności. Które listy konkretnie obowiązują polską firmę opisuje artykuł które listy sankcyjne obowiązują polską firmę.

Co konkretnie zrobić — 5 pytań decyzyjnych

1. Czy rozliczasz się z kontrahentami w USD? Jeśli tak — uwzględnij SDN List OFAC jako dodatkowe źródło obok listy EU Consolidated List i listy MSWiA. Nie dlatego że masz taki obowiązek prawny z UE, ale dlatego że bank korespondencki to zrobi za Ciebie.

2. Czy którykolwiek kontrahent jest zarejestrowany w USA lub ma US person w strukturze własnościowej albo zarządzie? Jeśli tak — sprawdź konsekwencje jurysdykcji OFAC i rozważ konsultację prawną dla tej konkretnej relacji.

3. Czy importujesz lub eksportujesz towary z komponentami wyprodukowanymi w USA (US-origin)? Jeśli tak — sprawdź EAR i wymagania licencyjne BIS (15 CFR Parts 730–774) niezależnie od sankcji UE.

4. Czy screenowałeś kontrahentów wg EU Consolidated List i polskiej listy MSWiA? Jeśli nie — to jest Twój obowiązek prawny wynikający z rozp. 269/2014 i rozp. 833/2014 ¹² oraz ustawy z 13 kwietnia 2022 r. ³ — niezależnie od wszystkiego, co dzieje się z OFAC. Sprawdź, czy w ogóle masz obowiązek screeningu: obowiązek sanction screening — kto i kiedy.

5. Czy wiesz, czy Twój kontrahent ma w strukturze podmiot kontrolowany przez sankcjonowaną jednostkę w ponad 50%? Jeśli nie — sprawdź całą strukturę własnościową, a nie tylko bezpośredniego partnera handlowego.

Jak Sanqto może pomóc

Sanqto to oprogramowanie do sanction screening instalowane w sieci klienta — Twoje dane nie opuszczają infrastruktury firmy (on-premise). Screenuje jednocześnie wg EU Consolidated List, polskiej listy MSWiA, listy ONZ i opcjonalnie OFAC SDN — w jednym zapytaniu, z wynikiem w modelu MATCH / POSSIBLE / CLEAR. Niezależnie od tego, co dzieje się w Waszyngtonie, Twoja firma ma aktualny wgląd w stan wszystkich wymaganych rejestrów. Rozwiązanie pomaga zmniejszyć ryzyko operacyjne i automatyzuje proces weryfikacji kontrahentów, który inaczej trzeba byłoby przeprowadzać ręcznie w czterech osobnych bazach. Jeśli prowadzisz biuro podróży, agencję nieruchomości lub firmę ubezpieczeniową — sprawdź strony branżowe (turystyka, nieruchomości, ubezpieczenia). Gotowe wzory dokumentów wdrożeniowych znajdziesz w polityce sankcyjnej — wzory dokumentów.

FAQ — najczęstsze pytania

Czy jeśli Trump zniesie sankcje USA, moja firma może wznowić biznes z Rosją?

Nie. Sankcje UE wynikające z rozporządzenia 269/2014 i rozporządzenia 833/2014 ¹² oraz polska ustawa z 13 kwietnia 2022 r. ³ obowiązują niezależnie od decyzji Białego Domu. Decyzja Trumpa nie uchyla aktów Rady UE ani aktów Sejmu RP. Do wznowienia handlu z Rosją w pełnym zakresie potrzebna byłaby jednomyślna decyzja wszystkich państw członkowskich UE — a UE w 2025–2026 r. konsekwentnie zaostrza reżim sankcyjny, nie rozluźnia go.

Czy mała polska firma musi sprawdzać listę OFAC?

Bezpośrednio — tylko wtedy, gdy ma ekspozycję USD, partnerów z USA lub eksportuje towary z komponentami US-origin. Pośrednio — bank obsługujący płatności w dolarach sprawdzi to za Ciebie i może zablokować przelew bez ostrzeżenia. Natomiast obowiązek sprawdzania EU Consolidated List i polskiej listy MSWiA dotyczy każdej firmy prowadzącej transakcje objęte zakresem rozp. 269/2014 i rozp. 833/2014 ¹² — niezależnie od skali i sektora.

Czym jest zasada 50% OFAC i dlaczego jest ważna?

Zasada własności 50% oznacza, że podmiot, w którym sankcjonowana osoba lub firma posiada co najmniej 50% udziałów, jest traktowany przez OFAC jak SDN — nawet jeśli sam nie figuruje na liście. Dotyczy to całego łańcucha własności, a nie tylko bezpośredniego kontrahenta. Zbliżone podejście konsolidacyjne stosuje też UE. Sprawdzenie wyłącznie bezpośredniego partnera handlowego może więc nie wystarczyć — szczegóły w artykule o regule własności 50%.

Co to jest EU Consolidated List i czym różni się od SDN OFAC?

EU Consolidated List to lista podmiotów objętych sankcjami UE, prowadzona przez Europejską Służbę Działań Zewnętrznych (EEAS). SDN List (Specially Designated Nationals and Blocked Persons List) to lista OFAC, prowadzona przez Departament Skarbu USA. To dwie odrębne listy — częściowo pokrywające się podmiotowo, ale oparte na różnych podstawach prawnych i mające różny zakres obowiązywania. Szczegółowe porównanie znajdziesz w artykule które listy sankcyjne obowiązują polską firmę.

Kiedy sankcje UE wobec Rosji wygasają?

Rozporządzenia UE 269/2014 i 833/2014 nie mają automatycznej daty wygaśnięcia (brak sunset clause). Wykaz podmiotów w rozp. 269/2014 podlega przeglądowi co najmniej co 12 miesięcy ¹, a środki opisane w rozp. 833/2014 mogą być zmienione lub uchylone wyłącznie aktywną decyzją Rady UE ². Kolejne pakiety — 18., 19. i 20. — rozszerzają zakres zakazów, nie ograniczają go ⁴⁵⁶. Na maj 2026 r. brak jakichkolwiek przesłanek wskazujących na zamiar zniesienia sankcji UE wobec Rosji.

Podstawa prawna

• Rozporządzenie Rady (UE) nr 269/2014 z dnia 17 marca 2014 r. w sprawie środków ograniczających w odniesieniu do działań podważających integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażających — OJ L 78/6, 17.3.2014 — CELEX 32014R0269
• Rozporządzenie Rady (UE) nr 833/2014 z dnia 31 lipca 2014 r. dotyczące środków ograniczających w związku z działaniami Rosji destabilizującymi sytuację na Ukrainie — OJ L 229/1, 31.7.2014 — CELEX 32014R0833
• Ustawa z dnia 13 kwietnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie przeciwdziałania wspieraniu agresji na Ukrainę oraz służących ochronie bezpieczeństwa narodowego — Dz.U. 2022 poz. 835 — ISAP
• Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1226 z dnia 24 kwietnia 2024 r. w sprawie określenia przestępstw związanych z naruszeniem unijnych środków ograniczających — Dz.U. L 2024/1226, 29.4.2024 — CELEX 32024L1226
• 18. pakiet sankcji UE — przyjęty 18 lipca 2025 r. — DG FISMA komunikat
• 19. pakiet sankcji UE — przyjęty 23 października 2025 r. — DG FISMA komunikat
• 20. pakiet sankcji UE — Rozporządzenie 2026/506 (amending 833/2014) i Rozporządzenie 2026/511 (amending 269/2014) — przyjęte 23 kwietnia 2026 r. — CELEX 32026R0506 / CELEX 32026R0511
• Executive Orders USA (Russia/Ukraine-Related Sanctions) — szczegóły na federalregister.gov
• OFAC Russia/Ukraine-Related Sanctions — aktualne informacje na ofac.treasury.gov/recent-actions
• Polska lista sankcyjna MSWiA — lista.gov.pl (MSWiA)
• EAR (Export Administration Regulations) — 15 CFR Parts 730–774 — ecfr.gov

Footnotes

Informacja, nie porada prawna. Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie stanowi porady prawna. Stan prawny na dzień: 27 maja 2026 r. Konkretne obowiązki Twojej firmy zależą od profilu działalności i wymagają indywidualnej oceny — w razie wątpliwości skonsultuj się z prawnikiem lub doradcą compliance.